ماجرای وام های هزار ملیاردی شبانه

تحلیل اقتصادیمهندس کاظمی؛

ماجرای وامهای هزار میلیاردی شبانه

اگر گرفتن واماز بانک ها برای خیلی از مردم بیشتر به رویا شبیه است، ولی همین بانک ها به خودشانبراحتی قرض می دهند، آن هم شبانه و با رقم های هزار میلیاردی.

درز اخباری اززیانهای سرسامآور بانکهای ایرانی به خصوص بانکهای خصوصی در روزهای اخیر باردیگر نظام بانکی را در کانون توجهها قرار داده است، اگرچه بحثهای زیادی نیزدرباره طرح مبهم تغییر واحد پول از ریال به تومان جریان دارد که از آن به حذف صفرنیز تعبیر میشود که از طرف منتقدان به موضوع فرعی ساختگی برای انحرافی افکار ازواقعیت وضع بانکها تعبیر شده است. به یک باره اعلام شده که یک بانک دولتی که سالگذشته 420 میلیارد تومان برای شش ماهه سود شناسایی کرده بود دارای زیان 2700میلیارد تومانی است. البته واقعیت ماجرا این نیست که بانک سودده حالا زیانده شدهباشد؛ بلکه واقعیت این است که با یک حسابرسی نسبتا جدیتر معلوم شده سود شناساییشده قبلی هم موهوم و ساختگی بوده است.

تحلیلگران بانکی معتقدند که با افزایش نسبت زیان انباشته بانکها به سرمایه آنهادو راه بیشتر باقی نمیماند؛ یا بانکها با تشکیل مجمع عمومی فوقالعاده برایانحلال و اعلام ورشکستگی تصمیمگیری کنند و یا اینکه بانک مرکزی زمینه افزایشسرمایه آنها را فراهم کند. با این کار وضعیت از فاجعه؛ مجددا به بحران باز میگردد،اما آیا مشکل اصلی حل میشود؟ پاسخ روشن است، خیر. وضعیت بانک ذکر شده که زیانسنگین را سود بالا شناسایی کرده بود؛ منحصر به فرد نیست و تقریبا همه بانکها بهخصوص بانکها خصوصی وضعیت مشابهی دارند و یکی از آنها بیش از 60 درصد معوقه داردکه نشان میدهد در نبود نظارت بانک مرکزی؛ بانکها با شلختگی مالی خود را در وضعیتبغرنجی قرار دادهاند.

کارشناسان بانکی معتقدند که بانک مرکزی با سیاست آزادی دادن مطلق به بانکها"مشکلات نظام بانکی" را تبدیل به "بحران نظام بانکی" کرده وبانکها آتش به اختیار شدهاند تا با سپردههای مردم هر طور دوست دارند رفتارکنند. این آزادی دادن مطلق به بانکها تا حدی است که در طرح پیشنهادی بانک مرکزیبرای اصلاح نظام بانکی؛ نظارت به بانکها نیز قرار است به کانون عالی بانکهاواگذار شود. ازسوی دیگر بیتوجه به بحران معوقات که ناشی از خویشاوندسالاری بانکیو کارکرد بانکها به عنوان صندوق جریانهای پنهان است؛ سقف وامگیری وامگیرندگانکلان دو برابر شده است. در صورت رضایت مدیران بانک مرکزی، سقف سهامداری یک شخصحقیقی از یک بانک نیز ٦ برابر شده و امکان فامیلی اداره کردن بانک افزایش یافتهاست. بانک ها هم نمیتوانستند بهتر از این به نفع خود طرح اصلاحی بنویسند.

در بازار بین بانکی نیز اوضاع بهتر از بازار عام پول نیست. بازار بین بانکی بازاریاست که در آن بانکهای دارای مازاد، منابع خود را برای بازه زمانی معینی که بخشمهمی از آن اصطلاحا شبانه (oveight) است در اختیاربانکهایی قرار میدهند که دارای کسری هستند که به لحاظ دوره سررسید، بخش عمدهمبادلات بازار بین بانکی کمتر از یک هفته است. زمانی نیاز به استفاده از بازار بینبانکی به وجود میآید که براساس تراکنشهای پوز، ای تی ام، درگاه، پرداخت، چکرمزدار، ساتنا، پایا و ... یک بانک با خروج منابع مواجه شود و برای پرداخت بدهیخود به بانک دیگر نیاز پیدا کند در آن شب از یک بانک دیگر با نرخ توافقی قرضبگیرد، که قرض دادن و قرض گرفتن بین بانکها روی میدهد.

نرخ بهره بین بانکی با شیب تند افزایش یافته و طبق اخبار غیررسمی به 22 درصد رسیدهاست که این نرخ قبلا 18 درصد بود. البته بانک مرکزی در سال 1395 تاکنون از انتشارآمار مبادلات بین بانکی خودداری کرده که خلاف رویه این بانک در سالهای گذشته است.این پنهانکاری باعث ورود متغیر "عدم اطمینان" به فضای پولی کشور میشودکه تجربه نشان داده است میتواند بحران مالی خلق کرده و بخش واقعی اقتصاد را هم بهاغتشاش بکشاند. به خصوص اگر با عواملی مانند تکانههای ارزی و یا اخبار منفی سیاسییا سیاست خارجی توام شود. بنابراین بانک مرکزی باید از بازی با بازار سفته بازیخودداری کند و از گذشته درس بگیرد.

بخشی از ریشه مشکلات کنونی به سال 1391 باز میگردد که اقتصاددانان طرفدار آزادیعمل بی حد و مرز بانکها علیرغم مخالفت دولت وقت؛ باعث شدند نرخ بهره بانکی افزایشیافته و بالاترین تورم در دولت قبل؛ متعاقب آن روی دهد. بانک مرکزی در سه سال اخیرنشان داده است که به همان دیدگاه بانکهای مطلقا آزاد اعتقاد دارد و به همین دلیلاز حداقل ابزارهای نظارتی هم استفاده نمیکند. نتیجه اینکه علیرغم کاهش قابل توجهنرخ تورم، نرخ سود بانکی کاهش چندانی پیدا نکرده است و بانکها به قیمت بحران عمیقتردر آینده، از کشیدن درد جراحی در کوتاه مدت خودداری کرده و ترجیح میدهند ازمجموعههای زیانده خود پاداش مدیریتی دریافت کرده و بحران را به عنوان میراث؛تقدیم آیندگان کنند.

مدیریت فناوری اطلاعات...