بانکداری الکترونیک

عنوان مقاله: عوامل تاثیر گذاربر بانکداری الکترونیک
مولف:مهندس علی کاظمی
چکیده:پیشرفتهای تکنولوژی چهره جهان را دگرگون ساخته است. در طول دو دهه گذشته صنعت بانکداریبرای استفاده از فناوری اطلاعات (IT) سرمایه گذاری های زیادی انجام شده است. در پاسخبه قوانین جدید، رشد شبکه های جهانی و افزایش سطح درآمدها صنعت بانکداری تکنولوژیهای جدیدی را با عنوان بانکداری الکترونیکی با هدف دستیابی و حفظ مزیت هایاستراتژیک به کار می گیرد. بانکداری الکترونیکی به فعالیت های مالی گفته می شود کهبا استفاده از تکنولوژی الکترونیکی انجام می گیرد. بانکداری الکترونیکی به بانک هااین فرصت را می دهد تا به نیازهای متفاوت مشتریان در مکانهای گوناگون به صورتهمزمان پاسخ گویند. علیرغم ظهور این سیستم های تکنولوژی در بانکداری، پذیرش اینتکتولوژی ها از طرف مشتریان دچار نوعی عقب افتادگی بوده و میزان رشد افراد استفادهکننده از این خدمات در حد انتظار نمی باشد (Flavian, et al., 2004). به همین منظور، هدف اینمقاله بررسی دلایل مقاومت مشتریان در برابر استفاده از بانکداری الکترونیکی میباشد. در این مقاله مدلی برای پذیرش تکنولوژی به صورت خاص در صنعت بانکداریالکترونیکی معرفی می گردد. این مطالعه چهار عامل خود کارآمدی کامپیوتری افراد،آموزش در بانکداری الکترونیکی، سهولت درک شده بوسیله افراد در استفاده از تکنولوژیبانکداری الکترونیکی، مرکز کنترل و میزان تاثیر آنها بر پذیرش و استفاده ازبانکداری الکترونیکی را مورد بررسی قرار می دهد. در ادامه نقش و تاثیر متغیرهای سنو جنس بر این چهار عامل مورد کاوش قرار می گیرد. نتایج این تحقیق می تواند مدیرانرا در شناسایی عوامل تاثیر گذار بر پذیرش و استفاده از بانکداری الکترونیکی یارینموده و مسیری را برای تحقیقات آینده فراهم آورد.
واژگان کلیدی : بانکداریالکترونیکی ، پذیرش ، فناوری اطلاعات.

مقدمه
پیشرفتهای تکنولوژی به صورت بنیادی جهان را دگرگون ساخته است، و روش و طریقه ای راکه افراد در امور تجاری و شخصی رفتار می کنند تغییر داده است (Bandura,2002).به صورت خاص، در طول دو دهه گذشته صنعت بانکداری منابع قابل توجهی را در استفادهاز تکنولوژی های اطلاعاتی سرمایه گذاری نموده است. در پاسخ به خصوصی سازی، رشدشبکه های جهانی و افزایش سطح درآمدها صنعت بانکداری تکنولوژی های جدید را بر پایهارائه خدمات به کار گرفته است که بانکداری الکترونیکی نامیده می شد و هدف از آندستیابی و حفظ مزیت های استراتژیک می باشد (Joseph& Stone,2003).تکنولوژی بانکداری الکترونیکی به فعالیت های مالی اشاره دارد که با استفاده ازتکنولوژی الکترونیکی انجام می شود. این طیف از ماشین های تحویل دار خودکار ( ATM)تا دیگر خدمات مانند پس انداز های مستقیم، پرداخت صورت حساب الکترونیکی، انتقالسرمایه الکترونیکی، تلفن بانک و بانکداری آنلاین را شامل می شود. این تکنولوژی هایالکترونیکی مالی در مراحل مختلف توسعه قرار دارند. برای مثال ماشین های تحویل دارخودکار نزدیک به 30 سال است که مورد استفاده قرار می گیرند و به طور گسترده موردقبول مشتریان قرار گرفته است.
از طرف دیگر تلفن بانک، پرداخت صورت حساب الکترونیکی و بانکداری آنلاین از جملههای فعالیت های اخیر اضافه شده به خدمات بانک ها می باشد که نیازمند کامپیوتر واینترنت می باشد و به اندازه ماشین های تحویل خودکار در میان مشتریان دارایمقبولیت نمی باشد
Kolodinsky & Hogarth, & Hilgert, 2004)). از دید مشتریانبانکداری الکترونیکی مزایای بسیاری برای افراد فراهم می آورد، مانند دسترسی سریعحساب و موجودی خود، توانایی انتقال های بانکی خود از راه دور و سرمایه گذاری وتکمیل کاربردهای الکترونیکی. با بانکداری الکترونیکی زمان و مکان مفهوم خود را ازدست می دهند و این خدمات در هر زمان و صرف نظر از مکانی که افراد در آن قرار دارندقابل دسترسی می باشد.
در سطح سازمانی، کاربرد بانکداری الکترونیکی اجازه می دهد بانک ها به نیازهایمختلف مشتریان در مکان های متفاوت به صورت همزمان پاسخ گویند. هدف و نیت صنعتبانکداری استفاده آسان تر و مناسب تر مشتریان از این تکنولوژی ها می باشد.بانکداری الکترونیکی محوری اساسی در کمک به بانک ها در انتقال از مکان های چندگانه به یک بازار جهانی و پر منفعت می باشد. ( Giaakoudi,1999). رهبران صنعت بانکداریالکترونیکی را برای جستجوی و بدست آوردن مزیت های کاهش در هزینه های پرسنلی به کارمی برند. نگرش ها در مورد ارزشهایی که بانکداری الکترونیکی برای سازمانها به همراه دارد بسیار متفاوت می باشد و شامل بهبود تصویر ذهنی مشتریان، حفظ مشتریان، تعهدمستمر میان بانک ها و مشتریان، مزیت های رقابتی بر پایه کارایی کسب شده از حوزههای مختلف و افزایش خدمات مشتری می باشد.
بانکداری الکترونیکی همچنین کارکنان را از وظایف تکراری، ساده و روزمره رها ساختهو به آنها اجازه می دهد زمان خود را به
فعالیت های درآمد زا اختصاص دهند.
از منظر مالی، بانکداری الکترونیکی می تواند به طور قابل ملاحظه ای بر نرخ تنزیلبانکداری تاثیر داشته باشد. به طور ویژه، بانکداری الکترونیکی هزینه های عملیاتی واداری را کاهش داده و از این طریق مزیت های هزینه ای قابل ملاحظه ای را برای صنعتبانکداری به همراه دارد ( Aladwini,2001). از نقطه نظر رقابتی،مزیت های بانکی خصوصا از طریق بانکداری الکترونیکی این فرصت را فراهم می اورد تابانک ها بتوانند با موسسات بزرگ مالی رقابت کنند. با وجود ظهور این سیستم هایتکنولوژی بانکداری الکترونیکی نوآورانه که برای افزایش رفاه زندگی ما و تسهیلانجام فعالیت های روزانه طراحی شده است، پذیرش مصرف کننده دارای یک نوع تاخیر زمانیمی باشد و تعداد

مدل پذیرش تکنولوژی
این مقاله به دنبال شناسایی عواملی است که در پذیرش بانکداری توسط افراد نقشدارند. مدل پذیرش تکنولوژی بر پایه مفید بودن و سهولت استفاده درک شده توسط کاربراز تکنولوژی قرار دارد، این دو اصل به عنوان دو بعد اساسی این مدل فرض می شوند ( Davis,1989).این مدل بر اساس تئوری اقدام محتاطانه، تئوری انتظار و تئوری خود کارایی بنا نهادهشده است. تئوری اقدام محتاطانه دو عامل مستقل ارائه
می دهد : گرایشات رفتاری و هنجارهای فردی. این دو عامل به صورتی نزدیک به اعتقاداترفتاری و هنجاری مرتبط می شوند. TAM به صورت خاص به صورت سفارشی برای پذیرش تکنولوژیدر آمده است. هدف TAM شامل موارد زیر می باشد :
1. تشریح عواملی که در پذیرش کامپیوتر به صورت عمومی تاثر گذار می باشند
2. تشریح رفتار طیف گسترده ای از کاربران نهایی تکنولوژی و استفاده کنندگان
3. صرفه جویی و توجیه نظری آن


تاثیر آموزشهای مقدماتیبر پذیرش بانکداری الکترونیکی
برای درک این موضوع در وهله اول نیاز داریم تا خود کارآمدی را بشناسیم و مفهوم آنرا درک کنیم. خود کارآمدی کامپیوتری یکی از پنج بعد اعتقادی از تئوری شناختاجتماعی می باشد که به عنوان یکی از مهمترین عناصر تاثیر گذار بر ساختارهای شناختیمعرفی می شود
( Gist, et al.,1989). الگوی تئوری شناخت اجتماعی هر نوع رخداد وپیشامدی را که نتیجه تعامل بین ادراک و شناخت اجتماعی افراد باشد شامل می شود.شناخت اجتماعی یک بصیرت خود تعیین شده در مورد توانایی افراد برای ارضاء نیازمندیهای رفتاری و شناختی وظیفه محول شده را مورد ارزیابی قرار می دهد (McCormick& Martinko, 2004). خود کارآمدی کامپیوتری افراد بر سیستم اعتقادیآنها تاثیر
می گذارد. برخی محققان نتیجه گرفته اند که خود کارآمدی کامپیوتری یک اعتقاد فردیاست که فرد به عنوان یک توانایی برای انجام یک وظیفه خاص در اختیار دارد. ایناعتقادات بر تصمیمات افراد در مورد انتخاب چالش ها، مقدار کوشش صرف شده برای وظیفهو مدت زمانی که افراد با وجود مشکلات مختلف مقاومت به خرج می دهند تاثیر می گذارد(Prussia, Anderson, & Manz, 1998). گفته می شود افراد با بادرجه ای بالا از سودمندی نتایج مثبتی را توقع دارند و آنها موانع را به عنوانشرایطی می بینند که می توانند بر آن غلبه کنند. بر خلاف آن افراد با درجه ایپایینی از سودمندی نتایج ضعیفی را به عنوان نتیجه کوشش های خود توقع داشته و برهزینه و ریسک تمرکز دارند (Bandura,2002). با این اوصاف سطح بالاییاز خود کارآمدی با سطح بالایی از اعتماد در موفقیت در یک وظیفه خاص در ارتباط است.بنابراین می توان گفت که خود کارآمدی بر انتظار افراد در مورد نتایج استفاده ازکامپیوتر تاثیر می گذارد. پس درک مفهوم خود کارآمدی در گذر به تئوری خود کارآمدیکامپیوتری دارای اهمیت می باشد.
خود کارآمدی کامپیوتری قضاوت افراد در مورد توانایی خود در استفاده از کامپیوتر میباشد و به عنوان عامل مهمی در مطالعه رفتار افراد در مورد تکنولوژی اطلاعاتی موردملاحظه قرار می گیرد. همچنین به عنوان یک اعتقاد که رفتار را به سوی تکنولوژی هایجدید اطلاعاتی هدایت و مشخص می کند تعریف می شود ( Agarwal,et al.,2000).در مورد تاثیرات خود کارآمدی کامپیوتری محققان نتیجه گرفتند که خود کارآمدیکامپیوتری 1. عاملی اساسی در درک دلایل افراد برای استفاده از کامپیوتر می باشد 2.بر انتظارات افراد در مورد نتایج استفاده از کامپیوتر عمیقاً تاثیر می گذارد 3. برواکنش های رفتاری و ذهنی افراد تاثیر می گذارد 4. بر استفاده واقعی از کامپیوترتاثیر می گذارد 5. بر رابطه مثبت بین انتظار نتایج و تشویق های دیگران تاثیر میگذارد (Compeau and Higgins,1995).
افرادی که درجه بالایی از خود کارآمدی کامپیوتری را به نمایش می گذارند تعهدسازمانی بالاتری را نشان می دهند، برای سبقت از همکاران خود در محیط کار مناسب ترمی باشند و از تکنولوژی اطلاعاتی به صورت وسیع تر استفاده می کنند. خود کارآمدیهمچنین با عملکرد در ارتباط بوده و به صورت مثبت بر آن تاثیر می گذارد (Bani,2005).چندین مقیاس برای اندازه گیری درک کامپیوتری افراد در مورد توانایی ها، دانش ومهارت آنها وجود دارد. این مقیاس ها انتظارات افراد در مورد کنترل کامپیوتر،فعالیت های در ارتباط با کامپیوتر، درک توانایی وظیفه ای، خود ادراکی در موردکامپیوتر، استفاده از کامپیوتر در محیط کار و استفاده از کامپیوتر در محیط پیچیدهتکنولوژی مورد استفاده قرار می گیرد.
بدلیل فراهم آوردن شرایط برای افزایش خود کارآمدی کامپیوتری افراد تاثیر آموزشهایمقدماتی بر خود کارآمدی کامپیوتری یکی از مهمترین حوزه های تحقیق در ادبیات میباشد ( Hassan,1998). آموزش های غیر کافی و غیرموثر به عنوان عاملیکلیدی در پاسخ های غیر مطلوب افراد نسبت به تکنولوژی های جدید شناخته شده است (Venkatesh,1999). آموزش های مقدماتی در افزایش خود کارآمدی کامپیوتری افراد دارایاهمیت می باشد زیرا افرادی که در استفاده از کامپیوتر تازه کار هستند فاقد یکساختار برای شکل دادن پایه ای برای کسب دانش در مورد سیستم می باشند. بدین ترتیبآموزش به عنوان عاملی است که بر خود کارآمدی کامپیوتری افراد تاثیر می گذارد.
مطالعات پژوهشی رابطه ای قوی، دو جانبه و تقویت کننده را میان آموزش، خود کارآمدیکامپیوتری، فراوانی و ثبات استفاده از کامپیوتر به شرح زیر آشکار نمودند. آموزش بهدلیل اینکه یک اعتقاد فردی در مورد دانش کار باعث افزایش خود کارایی می شود برایخود کارآمدی کامپیوتری حیاتی می باشد. این دانش اغلب از طریق آموزش کسب می شود.افراد مناسب برای داشتن خود کارایی بالا آماده ایستادگی می باشند و فراوان دروظیفه خود آن را به کار می گیرند. این ایستادگی و ثبات و فراونی استفاده به سلطهتجربیات که در نهایت باعث افزایش خود کارآمدی
می شود منجر می گردد. اعتقاد افراد همچنین عاملی تاثیر گذار بر خود کارآمدیکامپیوتری می باشد و از آنجا که خود کارآمدی یک سیستم اعتقادی می باشد مداخلهگرهایی چون آموزش برای تاثیر مثبت بر اعتقادات افراد لازم و ضروری می باشند. (نویسنده).
نقش محوری تاثیر آموزش ها بر خودکارآمدی کامپیوتری بوسیله این ادعا حمایت می شودکه آموزش کاربران کامپیوتر یکی از مهمترین عوامل برای تضمین استفاده موفقیت آمیزافراد برای استفاده از کامپیوتر می باشد ( Davis & Bostrom,1993).شکست در پذیرش تکنولوژی احتمالا به مسائل آموزش در ارتباط می باشد و نه شکست درخود تکنولوژی ( Tuage, 1990). تلاش برای آموزش باعث افزایش کارایی می شود وافزایش خود کارایی به پذیرش تکنولوژی منتهی می شود.
حال می توانیم تاثیر آموزشهای مقدماتی در پذیرش بانکداری الکترونیکی را بررسیکنیم. آموزش مقدماتی از طریق خود کارآمدی کامپیوتری بانکداری الکترونیکی بر پذیرشو استفاده از بانکداری الکترونیکی تاثیر می گذارد. همانطور که گفته شد مطالعاتمتعددی در مورد تاثیر اموزش بر پذیرش بانکداری الکترونیکی وجود دارد. آموزش هایمقدماتی افراد را قادر می سازد تا توانایی های خود در ارتباط با کسب بانکداریالکترونیکی افزایش دهند و و در نتیجه بر افزایش پذیرش بانکداری الکترونیکی تاثیرمی گذارد.


تاثیر سهولت استفاده ازتکنولوژی بر پذیرش بانکداری الکترونیکی
همانطور که عنوان نمودیم سهولت استفاده و درک مفید بودن تکنولوژی دو بعد اساسی درتعیین و پذیرش تکنولوژی در مدل TAM بودند. سهولت استفاده به عنوان یک اعتقاد فردیاست که نشان دهنده تعامل فرد با تکنولوژی جدا از بار شناختی است و بیان کنندهسهولت فرد برای تعامل با یک محصول مصنوعی و نرم افزاری خاص می باشد ( Agrawal& Karahana, 2000). به نظر می رسد سهولت استفاده و خود کارآمدیکامپیوتری ذاتاً با یکدیگر مرتبط بوده و مطالعات مختلفی تاثیر خود کاراییکامپیوتری بر سهولت استفاده را تایید نموده اند و دریافتند که تاثیر سهولت استفادهبر نیات افراد برای استفاده از تکنولوژی مثبت و دارای اهمیت زیاد می باشد.
Davis (1989) عنوان می کند که در حالی که سهولت استفاده آن حدی است که بوسیلهافراد برای استفاده از سیستم بدون تلاش درک
می شود و خودکارآمدی یک قضاوت از باور فردی نسبت به توانایی انجام یک وظیفه است،حتی اگر افراد از سهولت استفاده از یک نوع تکنولوژی خاص آگاه نباشند آنها ممکن استیک احساس پایه دار و صحیح از توانایی های خود برای استفاده از تکنولوژی کامپیوتریداشته باشند یعنی همان چیزی که خود کارایی کامپیوتری نامیده می شود. بنابراین درکخود کارآمدی کامپیوتری باعث به وجود آمدن درک سهولت استفاده خواهد شد. در واقعسهولت استفاده بر خودکارامدی افراد تاثیر می گذارد زیرا وقتی افراد استفاده کنندهاز تکنولوژی درک کنند که یک نوع تکنولوژی پیچیده بوده و استفاده از آن مشکل استآنها احتمالاً به سختی استفاده از تکنولوژی را تشخیص خواهند داد و از سوی دیگر اگراستفاده کنندگان دریابند که استفاده از بانکداری الکترونیکی مفید است اگر آنهاسهولت استفاده از آن را درک نکنند آنها این نوع از تکنولوژی را اتخاذ نخواهند کرد( Curran & Meuter,2005).
در سطح فردی، افراد باید قادر باشند تا شبکه را برای داد و ستد بانکداریالکترونیکی هدایت نمایند. سهولت استفاده درک شده بر پذیرش تکنولوژی وقتی که افراداز وب سایت برای خرید استفاده می کنند تاثیر نمی گذارد زیرا سهولت استفاده درک شدهیک کیفیت درونی و ذاتی از خرید محصولات نمی باشد . وقتی که وب سایت برای بررسیدرباره خرید مورد بررسی قرار می گیرد سهولت استفاده بر پذیرش بانکداری الکترونیکیتاثیر می گذارد. بنابراین این امکان وجود دارد که تاثیر سهولت استفاده در بانکداریالکرونیکی می تواند به این صورت تشریح شود که طبیعت بانکداری الکترونیکی شاملبررسی و پاسخ می باشد. در سطح سازمانی سهولت استفاده برای اعتبار و قابلیت اعتمادبانک بسیار مهم می باشد. اگر مشتریان درک کنند که استفاده از وب سایت بانک آساناست آنها به این اعتقاد می رسند که موسسه صادق بوده مورد اعتماد بوده و چیزی راپنهان نمی کند بنابراین به رابطه با بانک متعهد می شوند ( Gefen & Straub,2000).
مطالعات مختلفی وجود دارد که ارتباط مثبت بین سهولت استفاده و استفاده از تکنولوژیرا ثابت می نماید و اکثریت این مطالعات در بطن مدل پذیرش تکنولوژی قرار دارد. بهنظر می رسد درک افراد و پذیرش بانکداری الکترونیکی با سهولت استفاده از آن درارتباط بوده، عاملی که در پذیرش و استفاده از بانکداری الکترونیکی بسیار موثر است.دلیل این امر را به این صورت می توان عنوان نمود که در جایی که تکنولوژی در مرحلهکشف توسط افراد قرار دارد و استفاده از آن داوطلبانه و اختیاری است، سهولت استفادهبه احتمال فراوان متغیری برای پیش بینی استفاده از تکنولوژی می باشد. به طور مشابهLua و Lin (2005( بیان می کنند که یادگیری و استفاده از سیستمهایبانکداری الکترونیکی باید برای استفاده از این خدمات ساده و آسان باشند.


تاثیر خودکارآمدیکامپیوتری بر پذیرش بانکداری الکترونیکی
در ادبیات و در میان تحقیقات مختلف در مورد تاثیر خودکارآمدی کامپیوتری بر پذیرش واستفاده از تکنولوژی بانکداری الکترونیکی مطالعات اندکی انجام گرفته است. در اینمیان تنها دو مطالعه وجود دارد که تاثیر سهولت استفاده از تکنولوژی را بر بانکداریالکترونیکی مورد آزمایش قرار دادند. Chau و Lu (2004) دریافتند که سهولتاستفاده درک شده بوسیله مشتری نقشی غیر مستقیم در نیات افراد برای اتخاذ و یااستفاده مستمر از بانکداری الکترونیکی دارد. همچنین در مطالعه دیگر مشخص گردید کهسهولت استفاده به اندازه آموزش مقدماتی تاثیر غیر مستقیمی بر استفاده از بانکداریالکترونیکی دارد (Guriting & Ndubisi, 2006). همچنان که در بخش هایقبلی نیز توضیح داده شد این متغیر نقش واسطه ای داشته و دیگر متغیرها با میانجیگریاین عامل بر پذیرش و استفاده از بانکداری الکترونیکی تاثیر می گذارند.


تاثیر مرکز کنترل برپذیرش بانکداری الکترونیکی
مطالعات ابتدایی در مورد مفهوم داخلی و خارجی مرکز کنترل بوسیله Rotterدر سال 1966 انجام گرفت و بوسیله Levenson در 1974 مورد جرح و تعدیلواقع شد. مرکز کنترل به عنوان یک خصیصه شخصی است که بوسیله درجه ای که افراداعتقاد دارند که نتایج پیشامد و رویدادها به سبب عمل خودشان می باشد ( جهت گیریداخلی) ، یا یک قدرت خارجی تعیین کننده حوادث بوده ( جهت گیری خارجی) تعیین می شود( Rotter,1996). مرکز کنترل یکی از عواملی است که بر احتمال رخداد یک نوع ازرفتار خاص تاثیر می گذارد و به عنوان یک انتظار عمومی فردی در مورد درجه تاثیررفتار تعریف می شود. تحقیقات نشان می دهد که وقتی افراد با مرکز کنترل خارجی با یکوظیفه چالشی یا جدید روبرو می شوند تمایل دارند بر پایه این احساس که گفته می شودهدف قابل دستیابی نیست درک کنند که رسیدن به هدف غیر ممکن است. افراد با ویژگیمرکز کنترل بیرونی عمل و اقدام را به عنوان یک شانس، اتفاق یا قضا و قدر می دانند.این افراد تمایل ندارند تا برآوردهای ذهنی خود را در مورد دست یابی به اهداف تغییردهند زیرا آنها احساس می کنند که کنترل اندکی دارند. از سوی دیگر افراد با مرکزکنترل درونی اعتقاد دارند که نتایج رویدادها به رفتار خود آنها مرتبط بوده وهنگامی که تمایل دارند به هدفی دست یابند ممکن است انتظار خود را افزایش دهند زیراآنها به توانایی های خود برای کنترل نتایج به صورت مطلوب اعتماد دارند.
در مقایسه این دو باید گفت که مرکز کنترل داخلی با افزایش رضایت، کسب عواید بیشتر،توانایی تحت تاثیر قرار دادن دیگر ویژگی ها، موفقیت های بیشتر، اعمال کنترل بیشتربر محیط اطراف و امتیاز بیشتر در شغل و پاسخ مثبت نسبت به مشوق ها همراه است.
در مورد ارتباط مرکز کنترل و خودکارآمدی باید گفت که به جندین صورت با یکدیگر درارتباط می باشند. 1. افرادی که با مرکز کنترل درونی شناخته می شوند اما اعتقاددارند که مهارت مورد نیاز برای انجام یک وظیفه خاص را ندارند به عنوان افرادی باخودکارآمدی پایین شناخته شده و این یک دید بی فایدگی به وظیفه و کار نگاه می کنند؛2. افرادی که اعتقاد دارند توانایی های آنها سازگار و قابل انعطاف است تمایل دارندیک مرکز کنترل درونی داشته باشند؛ 3. افرادی که مرکز کنترل قوی را از خود نشان میدهند اما معتقدند که مهارت های پایینی در مورد یک حوزه خاص دارا هستند هنگامی که یکوظیفه خاص را انجام می دهند احساس کارایی پایینی دارند. در مقابل در مورد تفاوتاین دو باید گفت که مرکز کنترل درونی یا خارجی یک اعتقاد عمومی است که طیف گستردهای از موقعیت ها را در بر می گیرد، در حالی که خودکارآمدی با درک افراد در موردتوانایی های خود برای انجام یک وظیفه خاص در ارتباط می باشد ( Gist,1989).
در مورد ارتباط بین مرکز کنترل و گرایش به سمت کامپیوتر مطالعات مختلف ارتباطمثبتی را بین آنها کشف نموده اند و مشخص گردیده است که افراد با مرکز کنترل داخلیگرایش بیشتری به سوی کامپیوتر نسبت به افراد با مرکز کنترل خارجی دارند. بدلیلاینکه خودکارآمدی کامپیوتری نوعی از خودکارآمدی می باشد این امکان وجود دارد تامرکز کنترل و خودکارآمدی کامپیوتری را با یکدیگر مرتبط سازیم. افراد با مرکز کنترخارجی سطوح پایین تری از خود کارآمدی کامپیوتری را نشان می دهند و به طور معکوسخودکارآمدی کامپوتری در سطح بالا می تواند با مرکز کنتر ل داخلی به طور مثبت درارتباط باشد.
Kontogeorghes ( 2005) بحث می کند که اعتقاد درونی کاربران و گرایشاتآنها ابعادی ضروری در استفاده از تکنولوژی می باشد وعنوان می کند که استفاده از IT بهمتغیرهای روانشناختی درونی یا سیستم اعتقادی افراد وابسته می باشد. مرکز کنترل بهعنوان یک پیش بینی کننده در دسترس در مورد استفاده از اینترنت بوده و افراد بامرکز کنترل درونی از وب به عنوان یک حمایت کننده برای دیگر فعالیت ها، برای بدستآوردن اطلاعات و نشان دادن بهتر مهارتهای مربوط به وظیفه استفاده می کنند، در حالیکه افراد با مرکز کنترل خارجی از وب به صورت تشریفات برای دیگر فعالیت ها و همچنینبرای خرید مورد استفاده قرار می هند. این یافته ها نشان دهنده و دلالت کننده اینامر هستند که افراد با مرکز کنترل درونی کمتر بانکداری الکترونیکی را پذیرفته ومورد استفاده قرار می دهند. بنابراین می توان گفت پذیرش و استفاده از بانکداریالکترونیکی بوسیله جنبه داخلی مرکز کنترل تحت تاثیر قرار می گیرد.


متغیرهای جمعیتی
مطالعات مختلفی دریافتند که ترکیب سن و جنسیت بر پذیرش تکنولوژی تاثیر می گذاردفبرای مثال Selwyn و دیگران ( 2003) از مطالعات خود نتیجه گرفتندکه سطح استفاده از کامپیوتر بوسیله جنسیت و سن متفاوت می باشد و همچنین Doelly (2004( دریافت که رابطه ای مثبت بین اتخاذ بازرگانی الکترونیکی، سن وجنسیت وجود دارد. در حالی که مطالعات مختلف این متغیرهای جمعیتی را به عنوانمتغیرهای میانجیگرانه و مداخله گر می شناسند، تحقیقات اندکی وجود دارد که اینمتغیرها را به عنوان پیش بینی کننده در مدل پذیرش تکنولوژی محسوب کنند.
نمی توان از اهمیت رابطه بین جنسیت و تکنولوژی به راحتی گذشت مساله ای که درمطالعات IT از آن چشم پوشی شده و در مدل اتخاذ و پذیرش تکنولوژی نیز مدنظرقرار نگرفته است. اگر سازمانها بخواهند در کسب و حفظ مزیت های رقابتی موفق باشندنیاز دارند تا متغیر جنسیت را به صورت واقعی در نظر بگیرند. در اواسط سال 1990استفاده کنندگان اینترنت مردها با موقعیت بالای دانشگاهی، دولتی یا شاخه نظامیبودند، در همین سال زمانی که اینترنت به اندازه دیگر تکنولوژی ها در مسیر اصلیقرار گرفت تعداد زنانی که از اینترنت استفاده می کردند به طور چشمگیری افزایشیافت. در سال 1999 برای اولین بار میزان استفاده کنندگان زن از اینترنت 50% گردیدو در سال 2003 ، 65% از مردان و 61% از زنان آنلاین بودند. ضمنا باید توجه داشت کهچون تعداد زنان در جامعه بیشتر است پس زنان آنلاین بیشتر از مردان بودند (Royal,2004).
Dickerson (2003) دریافت که زنان به وب سایت ها اعتماد نداشته،اطلاعات گرفته شده از وب سایت ها را مورد تفسیر قرار می دهند و از اینترنت برایجستجوی اطلاعات به صورت حرفه ای و غیر حرفه ای استفاده می کنند. در سوی دیگر مردانرویکردهای تکنیکی تری را اتخاذ می کنند، از اینترنت به عنوان منبعی برای اطلاعات وقدرت استفاده کرده، بیشتر از زنان مناسب استفاده از اینترنت می باشند و بدنبالاطلاعات مالی می باشند. برخی از مطالعات تاثیر متغیر جنسیت را بر خودکارآمدیکامپیوتری بی تاثیر دانسته و برخی دیگر نتیجه گرفتند که مردان دارای خود کارآمدیکامپیوتری بالاتری هستند( نویسده). مطالعات در مورد بانکداری الکترونیکی نشان دادکه در حالی که 30% از زنان از بانکداری الکترنیکی استفاده می کنند نرخ مردهایاستفاده کننده از اینترنت 35% بود، به علاوه زنان انتظارات پایین تری در موردمزایای تکنولوژی های جدید دارند (Fox,2002). مردان سطوح بالاتری ازتوانایی را برای انجام وظایف کامپیوتری پیچیده نسبت به زنان از خود نشان می دهند.بنابراین درک این موضوع برای باندکداری الکترونیکی و کسب مزیت رقابتی می تواندحائز اهمیت باشد.
متاسفانه یک احساس عمومی وجود دراد که افراد بالغ مسن تر گرایشی منفی نسبت بهکامپیوتر دارند و مطالعات مختلفی این مساله را تایید نموده است. برای مثال Matillaو دیگران (2003) دریافتند که افراد بالغ قدیمی تر عموماً جزء اولین نفرات اتخاذکننده نوع خاصی از تکنولوژی نبوده و سعی می نمایند در جزء نفرات آخری باشند که نوعخاصی از تکنولوژی را انتخاب می نمایند. این مطالعات نشان داد که افراد جوان نسبتبه افراد بالغ و مسن وابستگی و پیوستگی بیشتری با تکنولوژی دارند. همچنین Czajnaو Sharit (1998) پی بردند که زنان مسن به اندازه زنان جوان حاضربقبول تکنولوژی هستند. محققان دریافتند که مشتریان جوان بیشتر برای اتخاذ تکنولوژیمناسب می باشند. برخی موضوع مهمی را برای بانک ها عنوان می کنند تا بوسیله آنهامدنظر قرار گیرد. آنها بیان می کنند که گرایشات منفی در افراد بالغ به سوی پذیرشتکنولوژی ممکن است به سبب شکست طراحان برای مورد ملاحظه قرار دادن نیاز های اینگروه از افراد باشد به طور خاص افراد بالغ مشکلات استفاده از کامپیوتر و اینترنترا به عنوان موانع اصلی استفاده از بانکداری الکترونیکی عنوان می کنند.
با توجه به اثر ترکیبی متغیرهای سن و جنسیت بر خودکارآمدی کامپیوتری Knightو Pearson (2005) دریافتند که سن و جنسیت استفاده کارکنان ازکامپیوتر را پیش بینی نمی کنند؛ آنها بیان می کنند که استفاده از کامپیوتر دارد بهیک بلوغ می رسد چنان که انتظارات کارکنان استفاده کننده از کامپیوتر به مقدار زیادمتفاوت از انتظار پایه ای آنها نیست. در سوی دیگر، سن و جنسیت به اندازهخودکارآمدی کامپیوتری بر پذیرش تکنولوژی تاثیر می گذارند. این محققان دریافتند کهسن و جنسیت بر استفاده از کامپیوتر تاثیر منفی ندارد.


نتیجه گیری
بررسی مطالعات مختلف بر مشکل استفاده پایین از بانکداری الکترونیکی و خدمات آنتاکید داشته و محدود بودن تحقیقات در مورد این مساله نیز مشهود می باشد. اینتحقیقات به تاثیر تکنولوژی بر صنعت بانکداری اشاره داشته و مقایسه هایی را در اینمورد انجام می دهند. نقش برجسته خودکارآمدی کامپیوتری که بر استفاده از کامپیوتر وپذیرش تکنولوژی تاثیر می گذارد کاملاً مشخص و واضح می باشد. حساسیت خودکارآمدیکامپیوتری برای آموزش های مقدماتی تایید شده است و به صورت خاص آموزش هایکامپیوتری نسبت به دیگر انواع آموزش ها موثرتر می باشد. سهولت استفاده درک شده بهعنوان یک مقدمه در پذیرش تکنولوژی در مدل پذیرش تکنولوژی منظور می گردد و به عنوانیک عامل اساسی در استفاده از بانکداری الکترونیکی شناخته شده است.
آموزش های مقدماتی بانکداری الکترونیکی بر خودکارآمدی کامپیوتری بانکداریالکترونیکی تاثیر داشته و در نهایت با وساطت و اثر متغیر درآمد بر پذیرش و استفادهاز بانکداری الکترونیکی تاثیر می گذارد. سهولت استفاده درک شده نیز بر خودکارآمدیکامپیوتری تاثیر داشته و در نهایت منجر به تاثیر بر پذیرش و استفاده از بانکداریالکترونیکی می شود. در واقع تعداد کثیری از افراد از بانکداری الکترونیکی استفادهخواهند کرد در صورتی که استفاده از آن آسان است. مطالعات مختلف نشان می دهد کهخودکارآمدی کامپیوتری، آموزشهای مقدماتی و سهولت استفاده بر پذیرش تکنولوژی تاثیرمی گذارد و مطالعات مختلفی این متغیرها را به صورت مجزا مورد آزمایش قرار دادهاند. در مورد مرکز کنترل باید گفت که هر چند مطالعات کمتری در این مورد و تاثیر آنبر پذیرش تکنولوژی و بانکدارری الکترونیکی انجام شده است این رابطه نیز در برخی ازتحقیقات ثابت شده است. ذکر این نکته ضرورری است که خودکارآمدی کامپیوتری نقشی غیرمستقیم در این فرآیند دارد و به صورت واسطه ای عمل می نماید.
برای افزایش سوددهی از طریق بانکداری الکترونیکی صنعت بانکداری می تواند با درکعواملی که بر پذیرش و استفاده از بانکداری الکترونیکی تاثیر می گذارد منتفع گردد.نژاد و سن از جمله عواملی هستند که بر پذیرش بانکداری الکترونیکی تاثیر منفیدارند. هر چند بسیاری از محققان دریافتند که سن افراد بر پذیرش تکنولوژی تاثیر میگذارد مطالعات دیگری نیز وجود دارد که بیان می کنند سن تاثیری منفی بر پذیرشبانکداری الکترونیکی ندارد.
در این مورد یکی از رویکردهایی که بانک ها می توانند برای افزایش پذیرش بانکداریالکترونیکی انجام دهند این است که در وهله اول خدمات را برای مشتریان تسهیل نمایندتا بتوانند پذیرش بانکداری و استفاده از آن را افزایش دهند، از خودکارآمدگی هایافزایش یافته جدید استفاده کنند تا در نتیجه مشترریان نسبت به بانکداری الکترونیکیاعماد پیدا کرده و از آن استفاده کنند. اگر هدف از بانکداری الکترونیکی دستیابی بهسطح مورد انتظاری از نفوذ در بازار می باشد بنابراین محققان و متخصصان نیاز دارندکه تاکید بیشتری بر مطالعات مقدماتی در مورد پذیرش و استفاده از بانکداریالکترونیکی قرار دهند.


منابع
Flavian, C., Torres, E., & Guinaliu, M.(2004). Corporate image measurement: A further problem for the tangibilization of Inteetbanking services.[Electronic version]. The Inteational Joual of Bank Marketing, 22(4/5), 366-381
Bandura, A. (2002). Growing primacy of human agency in adaptation and change in theelectronic era [Electronic version]. European Psychologist, 7(1), 2-16.
Joseph, M., & Stone, G. (2003). An empirical evaluation of US bankcustomer perceptions of the impact of technology on service delivery in the banking sector.[Electronic Version]. InteationalJoual of Retail and Distribution Management, 31(4/5), 190-203, 190-204.
Kolodinsky, J.M., Hogarth, J.M., & Hilgert, M.A.(2004). The adoptionof electronic banking by US customers. [Electronic version]. Inteational Joualof Bank Marketing, 22(4/5), 238-276.
Giaakoudi, S. (1999). Inteet banking:The digital voyage of banking and money in cyberspace. [Electronic version].Information& Communications Technology Law, 8(3), 1-40.
Aladwani, A.M. (2001). Online banking: A field study ofdrivers, development challenges, and expectations. [Electronic version].Inteational Joualof Information Management, 21(3), 213-225.
Wang, Y-S. Wang, Y-M, Lin H-H, & Tang, T-I. (2003). Determinants ofuser acceptance of inteet banking: An empirical study. [Electronic Version]. InteationalJoual of ServiceIndustry Management, 14(5), 501-520.
Davis, F.D. (1989). Perceived usefulness, perceived ease of use, and useracceptance of information technology. [Electronic version]. MIS Quarterly, 13(3), 319-341.
Plouffe, C.R., Holland, J.S., & Vandenbosch, M.(2001). Richness versus parsimony inmodeling technology adoption decisions – Understanding merchantadoption of a smartcard-based payment system. [Electronic version]. Information Systems Research, 12(2), 208-228.
Agarwal, R., & Prasad, J. (1999). Are individual differencesgermane to the acceptance of new information technologies? [Electronic version]. DecisionSciences, 30(2),361-394.
Ndubisi, N.O. (2005). Integrating the moderation effect of entrepreneurial qualitiesinto the technology acceptance model and treatment of potential confounding factors. [Electronicversion]. Joual of Information andScience Technology, 2(1) 28-48.
Lai, V.S., & Li, H. (2005). Technology acceptance model forInteet banking: An invariance analysis. [Electronic version]. Information & Management, 42,373- 386.
Glassberg, B.C. (2000). Individual use of webtechnology: A reconceptualization and empirical test of the technology acceptance model. [Electronicversion]. (Doctoral dissertation, University of South Carolina, 200). AAAT9981254).
Mathieson, K. Peacock, E., & Chin,W.W. (2001).Extending the technology acceptance model: The influence of perceived user resources. [Electronicversion]. Database for Advances inInformation Systems. 32(3), 86 -113

مدیریت فناوری اطلاعات...