ازدواج ؛ گمشده نسل جوان امروز

سیره معصومیننسخه ای برای مشکلات جامعه امروز؛

تدوین : مهندس کاظمی؛

تشکیل خانوادهدر اسلام بسیار مورد تاکید بوده و روایات متعددی از ائمه معصومین(ع) در اهمیت آنبیان شده است. اما آن چیزی که در شرایط کنونی در جامعه اتفاق می افتد هیچ شباهتیبه سبک و الگوهای اسلامی ندارد.

نگرش اسلام به خانواده، برخلاف نگاه تك بعدي برخي از مكاتبو ديدگاه هاى غيراسلامى، بسيار عميق و همه جانبه است. نحله هاى غير دينى، خانوادهرا از زاويه خاصى مورد توجه قرار مى دهند، غافل از اينكه بايد به جوانب گوناگونخانواده، به عنوان يكى از بنيادى ترين نهادهاى اجتماعى كه در تمامى عرصه هاى زندگىبشر حضور دارد، توجه شود. از نظر اسلام، ازدواج عامل تكامل انسان است و در سايهچنين امري، هريك از زن و مرد به استقلال رسيده و به جايگاه واقعي خود دست مي يابندو زمينه براي پيدايش ارزش هايي چون دستيابي به وحدت، ارزش يافتن زندگي، ارزش يافتنعبادات و...، كه تاكنون مطرح نبوده است، فراهم مي شود.

دومین نقش یک زن(نقش اول او فرزندی برای والدین است)، نقشهمسر داری است.با نگاهی به سیره و منش پیامبر(ص) شاهد هستیم که با ظهور دین اسلامدر امر خانواده یک انقلاب بسیار مهم فرهنگی رخ داد. در سیره پیامبر اسلام شاهد یکسری الگوها و تدابيری هستیم که از يک سو به منظور اصلاحات فرهنگي در قالب بياناهميت ازدواج، نفي تک زيستي و عزوبت، تقويت ايمان به حمايت الهي و افزايش اميد بهآينده و کم کردن نگرانيهاي اقتصادي جوانان دنبال ميشود، از سوي ديگر خانوادههاو اولياي امور به زمينهسازي ازدواج جوانان فراخوانده ميشوند و مهمترین نکتهاینکه به آسانسازي ازدواج تأکيد ميگردد. نوشتار پیش رو، موضوع تشکیل خانواده رابا نگاهی به الگو برداری برای زنان امروز از سنت پیامبر اسلام(ص) مورد بررسی قرارمی دهد.

با نگاهی موشکافانه به سطور فوق کاملا واضح و مشخص است کهدر مسئله تشکیل خانواده سه مسئله اساسی و راهبردی مورد توجه دین قرار گرفته است:

-فرهنگ سازی برای ازدواج و نفی تجرد

-نفی نگرانی های اقتصادی جوانان در امر ازدواج

-تاکید بر خانواده بر آسان گیری ازدواج

امروزه با نگاهی به چگونگی شکل گیری ناهنجاریهای اجتماعی واخلاقی در جوامع اسلامی از یک سو وافزایش سن ازدواج دختران و پسران، طرح مشکلاتاقتصادی بواسطه خواسته های نابجا و سختی گیری خانواده ها در امر ازدواج از سوییدیگر، به این رهیافت میرسیم که این امرناشی از عدم توجه نهادهای تاثیر گذار ازجمله نهاد خانواده ها به آموزه های دینی و سیره نبوی و خاندان اهل بیت(ع) می باشد.امروزه که جوامع اسلامی با ناهنجاریهای اخلاقی مواجه می باشند لازم است بار دیگراین آموزه ها را مورد توجه قرار دهد و از آن الگو برداری کنند.در ادامه بر اساسشاخص های مطرح شده در سیره پیامبر(ص) برای ازدواج، بحث فوق را مورد بررسی قرار میدهیم؛

1-فرهنگ سازی و توجه به امر مقدس تشکیل خانواده

از پیامبر(ص) روایت شده است که «در اسلام هيج بنياني در نزدخداوند دوست داشتنيتر از تزويج نيست.» و یا در جای دیگر می فرمایند«هرکس که دوستدارد خداوند را در حالي که پاک و مطهر است ملاقات کند بايد در حالي که زوجي اختيارکرده است به ملاقات خداوند بشتابد.» احادیث بی شماری درباره اهمیت این موضوع وجوددارد.اما آنچه بسیار قابل توجه و تامل است اینکه دختراندر انتخاب شریک زندگی خود به دنبال چه معیارهای باید باشند؟ زیبایی، ثروت، شغل هایبسیار مهم...معیارهای نیستند که در اسلام و سیره نبوی بدانها به عنوان معیار توجهشده باشد. گرچه ثروت و شغل ...برای گذران زندگی و تامین مایحتاج ضروی می باشد ولیجز اساس انتخاب همسر نیست. در نگاه و سیره پیامبر(ص) و اهل بیت (ع)معیارها چیست؟ملاک مورد توجه دین، نجابت و دیانت است.قرآن كريم در اهميت اين مسئله ميفرمايد: وَ لَا تَنكِحُواْ الْمُشْرِكَاتِ حَتىَ يُؤْمِنَّ وَ لَأَمَةٌمُّؤْمِنَةٌ خَيرٌ مِّن مُّشْرِكَةٍ وَ لَوْ أَعْجَبَتْكُمْ وَ لَا تُنكِحُواْالْمُشْرِكِينَ حَتىَ يُؤْمِنُواْ وَ لَعَبْدٌ مُّؤْمِنٌ خَيرٌ مِّن مُّشْرِكٍ وَلَوْ أَعْجَبَكُمْ أُوْلَئكَ يَدْعُونَ إِلىَ النَّارِ وَ اللَّهُ يَدْعُواْ إِلىَالْجَنَّةِ وَ الْمَغْفِرَةِ بِإِذْنِهِ وَ يُبَينُ ءَايَاتِهِ لِلنَّاسِلَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُون (بقره/221)؛ و با زنانِ مشرك ازدواج مكنيد، تا ايمانبياورند. قطعاً كنيزِ باايمان بهتر از زنِ مشرك است، هرچند [زيبايى ] او شما را بهشگفت آوَرَد. و به مردانِ مشرك زن مدهيد تا ايمان بياورند. قطعاً برده باايمانبهتر از مردِ آزاد مشرك است، هرچند شما را به شگفت آوَرَد. آنان [شما را] به سوىآتش فرا مى خوانند، و خدا به فرمان خود، [شما را] به سوى بهشت و آمرزش مى خواند، وآيات خود را براى مردم روشن مى گرداند، باشد كه متذكر شوند.امام صادق (ع)نيز در اين باره مي فرمايند: هر گاه كسي زني را براي حسن جمال يا از براي مالبخواهد، از هر دو محروم بماند و اگر براي دين داري و صلاح او را بخواهد، حق تعاليمال و جمال را روزي او مي كند

براساس چنین نگاهی است که حضرت رسول در این باره میفرمایند: «هرگاه کسي که از اخلاق و دينش رضايت داريدبراي ازدواج به درگاهتان آمد به وي همسر دهيد و گرنه (سختگيري در ازدواج) سببفتنه و فسادي بزرگ در زمين خواهد شد.» یا در جایی دیگر می فرمایند: «براينطفههاي خويش فردي مناسب اختيار کنيد؛ به هم شأن خود دختر دهيد و از آنان دختربگيريد.»

2-تشکیل خانواده و افزایش روزی

در عصر پیامبر(ص) عده ای به علت فقر اقتصادی از ازدواج کردنکناره گیری می کردند مسئله ای که امروزه ای یکی از دلایل اصلی جوانان برای دوری ازازدواج می باشد.خداوند در قرآن مي فرمايد: ازدواج كنيد و اگر فقير باشيد، خداوندشما را از فضل خود بي نياز مي سازد: وَ أَنْكِحُوا الْأَيامى مِنْكُمْ وَالصَّالِحينَ مِنْ عِبادِكُمْ وَ إِمائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَراءَ يُغْنِهِمُاللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَليمٌ (نور/ 32)؛ بى همسران خود، وغلامان و كنيزان درست كارتان را همسر دهيد. اگر تنگ دستند، خداوند آنان را از فضلخويش بى نياز خواهد كرد، و خدا گشايشگر داناست (نور/32)در این بارهروایاتی از حضرت وجود دارد که گویا پیامی برای جامعه امروز ما می باشد: «کسي که ازدواج را به خاطر ترس از تنگدستي ترک کند به خداوندسوءظن نموده است چرا که خداوند می فرماید: اگر فقير باشند از فضل خود بينيازشانخواهم نمود.» «خانواده تشکيل دهيد که موجب افزايش روزي است.»

در این باره مصادیق بی شماری در تاریخ وجود دارد از جملهاینکه زمانی که حضرت زینب با عبدالله ازدواجکرد، عبدالله از لحاظ اقتصادی وضع بهتری داشت اما در عین حال دست کرم و بخشش بسیارداشت که در این باره روایت ها و گزارش های بسیاری وجود دارد. نکته جالبتر در اینمسئله این است که با ازدواج ایشان با حضرت زینب(س) نه تنها اوضاع اقتصادی و مالیایشان بدتر نشد بلکه با حضور مبارک حضرت زینب(س) روز به روز نیز بهتر و پر رونق ترگردید.چرا که حضور یک فرد دیگر در زندگی منجر به تلاش و اهتمام پیشتر برای ساختنیکزندگی بهتر می گردد.

3-تشویق وکمک در امر تشکیل خانواده

اقدام های خیر و نیکوکارانه همواره در تمام جوامع حتی جوامعغیر دینی مورد تحسین قرار می گیرد و کمک به شکل گیری بنیان خانواده که خود عاملبسیاری مهمی در جلوگیری از بزهکاری ها می باشد در موارد مختلفی در سیره پیامبر(ص)بازگو شده است.خوشبختانه امروزه در جامعه اسلامی خودمان نیز کسان بیب شماری یافتمی شوند که از سرمایه های مادی و معنوی خود در راستای این سنت نیکو استفاده میکنند، با این حال همچنان نیازمند توجه های بیشتری به این موضوع است.

4- مهریه های سبک

مهریه حق زن می باشد و در اصل آن هیچ مشکلی وجود ندارد واسلام بر این حق صحه می گذارد. ولی نکته ای که باید بدان توجه کرد این است که آیا در تعیین مهریه باید به توان مالی شوهر توجه کرد یا نه؟آیا مهریه های سنگین که امروزه در جامعه مرسوم شده تضمینی برای بنیان خانواده وتداوم آن می باشد. پیامبر(ص) با بهترین و کوتاه ترین جمله به این مسئله واکنش نشانمی دهند و می فرمایند: «بهترين زنان آنست که مهريهاش سبکتر باشد.»

چگونگی حفظ کیان خانواده

اختلاف نظر و سلیقه همواره امری طبیعی در درون خانواده هامی باشد؛ با این حال باید دقت کرد که این اختلاف ها افزایش و منجر به تنش های عمیقدر درون خانواده و در ارتباط بین زن و شوهر نگردد و این مسئله ای است که دین مبیناسلام بدان توجه کرده و الگوهای عملی و رفتاری بسیاری را می توان در این بارهمشاهد کرد که زندگی حضرت زینب(س) نمونه بارز آن می باشد.

آنچه در این باره بسیار مهم می باشد این است که زن در کنارمرد باید تلاش کند که تنش های موجود را که بینان خانواده را نشان گرفته به حداقلبرساند، و مانع از این بشود که امر طلاق رخ دهد. با نگاهی به سیره زینب(س) والگوهای رفتاری حضرت مشاهد می کنیم که تقويت بنيانهاي اخلاقي مهمترین عامل در حفظکیان خانواده را از سوی طرفین می باشددر ادامه به نمونه های از سیره پیامبر(ص) دراین باره اشاره خواهیم کرد. نمونه های که اگر زنان و مردان جامعه در دنیای امروزهم بدان تمسک جویند خواهند دید که چگونه آموزه ای دینی که در سیره عملی و رفتاریپیامبر(ص) متجلی شده بنیان خانواده آنها را مستحکم خواهد ساخت.

1. مدارا به جای سخت گیری

پیامبر(ص)، زنان و مردان را سفارش می کند که در رفتار وبرخورد با یگدیگر سعه صدر داشته و با مدارا با یکدیگر برخورد و رفتار کنند: «هرکس که با تساهل، نرمي و راحتي رفتار نمايد خداوند بر آتششحرام گرداند.»

2.درک شرایط موجود

به دنبال هجرت پیامبر(ص) از مکه به مدینه، برخی از مهاجرینبا مشکلات مالی بسیاری مواجه شده بودند و در برخی موارد نمی توانستند نیازهایخانواده خود را تامین کنند. امروزه هم به علت مشکلات اقتصادی بسیاری از مردان درتامین و خواسته های همسرانشان با مشکلات زیادی رویرو می گردند که همه تلاش خود رابه کار می برند ولی گاهی مواقع به علت ناتوانی در مقابل اهل خانه سرخورده و شرمندهمی شوند. پیامبر(ص) با درک این پدیده در دوره خود و برای آیندگان در این باره درحدیثی ارزشمندی به دختر خود سفارش می کند:«دخترم، ازهمسرت چيزي مخواه مگر آنکه او خود براي تو آماده کند»

3. بخشنده گی و گذشت

بخشنده گی و گذشت یکی دیگر از عوامل بسیار مهم در سیرهپیامبر(ص) برای استحکام خانواده بیان شده است. در این باره تاکید پیامبر(ص) بر ایناست که گذشت را در سرلوحه کارهای خود قرار دهید و با کمترین اختلافی بنیان خانوادهرا از هم نپاشید چیزی که امروزه خانواده ها باید بدان توجه زیادی داشته باشند. «بدترين زنان شما کسانياند که... هيچ عذري را از همسر نميپذيرندو خطايي از وي را نميبخشند»...

پی نوشت ها:

پايدار،ابوالقاسم، نهجالفصاحه «مجموعه کلمات قصار حضرت رسول اکرم6»، سازمان انتشاراتجاويدان، تهران، چاپ دوم، 1376، ح 1131 ؛ ح 1132

علامه مجلسى ،بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، تهران، اسلامية، 1363 ، ج 43، ص31 ؛ حرعاملی، همان، ح 25463

حرانی، ابی محمدعلی بن حسین بن شعبه، تحف العقول،احمد جنتی عطایی، [بی جا]، انتشارات علمیهاسلامیه بازار شیرازی، [بی تا] ، ص65

حرعاملي، محمدبنالحسن،وسائل الشيعه الي تحصيل مسائل الشريعه، مؤسسة آل البيت لاحياء التراث، قم، 1374، ح24901

نوري، حسين،مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، مؤسسة آل البيت:، لاحياء التراث، بيروت، 1408 ،ج 14، ص 162

مدیریت فناوری اطلاعات...