پوشش زن ایرانی...

پوشش زن ایرانی در گذر تاریخ

برابر متونتاریخی، در ادوار تاریخ این سرزمین، پوشاندن موی سر و داشتن لباس بلند و شلوار وچادر رایج بوده است و زنان با آزادی در محیط بیرون خانه رفت و آمد میکردند و همپای مردان به کار میپرداختند. و این امور با حجاب کامل و پرهیز شدید از اختلاطهایفساد برانگیز همراه بوده است

مهندس علی کاظمی؛ بیشک نوع و شیوه پوشش هر ملتی بر اساس فرهنگ و جهان بینی آنها استوار است کهتجلی آن در پوشش آنها به وضوح دیده میشود. درباره ایرانیان نیز همین طور بوده وهست. اما باید دانست که پوشش ایرانیان به ویژه بانوان ایرانی از دوران پیش ازاسلام، بنابر شرایط و بینشی که داشتند، بسیار خاص بوده است. چنانکه بررسیها نشانمیدهد، پوشش تمام بدن در دورههای مختلف تاریخی این سرزمین به ویژه زنان یک حقیقتمسلم بوده و بی شک هیچگاه ایرانیان در برهنگی به سر نمیبردند.

ویلدورانت درباره پوشش زنان ایران قبل از اسلام سخنان زیادی دارد. به طوری که معتقدبود این پوشش کامل و آراسته به نوعی ریشه به وجود آمدن حجاب در دنیا بوده است.جالب اینکه در تمام آثار به دست آمده در فلات ایران برای زنان و مردان ایرانیرداها و پوششهای بلندی ثبت شده که تمام بدن را میپوشاند.

به همین خاطرایرانیان که از اقوام قدیم ساکن در کره زمین بودند، از گذشتههای دور به برخیویژگیهای خوب شهره بودند، چنانکه در برخی از کتابهای تاریخ درباره مردم ایرانزمین گفته شده از سجایای اخلاقی ایرانیان که در گزارشهای مورخان ثبت شده میتوان بهشجاعت، پاکدامنی، راستگویی، اعتدال، نجابت و پوشش زنان و مردان اشاره کرد.

دربارهزنان ایرانی قبل از اسلام که عموما پیرو آیین زرتشت بودند، گفته شده که آنها اغلببا پوشش کامل در محلهای عمومی رفت و آمد میکردند. در آثار برجای مانده از زنانایرانی در زمانهای قدیم، همچون مادها و پس از آن به وضوح نشان داده شده که زنانپوشش کاملی داشتند که شامل پیراهن بلند چین دار، شلوار، چادر و شنلی روی لباسهابوده که این پوشش در زمان هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان نیز در میان ایرانیانعمومیت داشته است.

دربارهپوشش ایرانیان و به ویژه زنان ایرانی میتوان از منابع یونانی که با ایران تعاملاتگوناگون داشته نیز استفاده کرد. در برخی از این منابع آمده است که زنان پارسی بالباسی کاملاً پوشیده در انظار ظاهر میشدند و حتی نجابت مردان پارسی نیز دست کمیاز زنان آنها نداشته است. آنان برهنه بودن و یا باز گذاشتن هر یک از قسمتهای بدنرا شرم آور و خلاف ادب میشمردند و به همین جهت سرتاپای ایشان با سربند(کلاه) وپاپوش پوشیده بود.

این پوشش درمیان ایرانیان به صورتی فراگیر بوده که گفته شده خشایارشا، پادشاه هخامنشی، ازهمسرش خواست که در روز جشن ازدواج بدون پوشش حضور یابد. اما این زن حاضر به انجاماین کار نشد و با این که میدانست در صورت تخلف از دستور شاه، شانس ملکه ایران شدنرا از دست خواهد داد، اما این دستور را که مغایر با عفت میدانست، نپذیرفت وخشایارشاه نیز او را از دربار خود بیرون کرد.

بابررسیهای که درباره تمدن گذشته ایران انجام شده، و با تمام باستانشناسیهای کهصورت گرفته شکی نیست که در نقشهایى كه از ایران باستان بر جاى مانده، صورت هیچزنی دیده نمىشود و نه تنها تصویری از صورت آنها وجود ندارد، بلکه نامى از زناننیز ثبت نشده است.

بر همین اساسباید توجه داشت آن گونه که نقشها و كتیبههای موجود در گستره وسیع مرزهای ایرانكهن، گواهی میدهند، شکی نیست كه مردمان نیک این سرزمین، در قیاس با مردمان همعصرشان نسبت به مسائلی همچون عفت، حفظ ارزشهای اجتماعی و حجاب پایبندی به مراتببیشتری داشتند. به طوری که باید گفت مجسمههای کشف شده در بهبهان یا تصاویری موجوددر تخت جمشید بیانگر این است که بانوان ایرانی با لباسهای پوشیده و پیراهن بلنددر محافل حاضر میشدند. همچنین در نقش برجسته آشوری مربوط به دوره مادها، بانوانبا پیراهن بلند و روپوشی کوتاهتر که حالت دامن داشت تصویر شدهاند.

در دوران مختلفپیش از اسلام زنان ایرانی از پوششهای مناسبی که آنها را از دید مردان حفظ میکرد،استفاده میکردند و برای حضور در اجتماع زنان عموما از لباس بلند بهره میگرفتند.چنانکه در فرشی که از دوران هخامنشی به یادگار مانده است، لباسهای زنان پُرچین وچادری کوتاه و نازک با دامن نیم گرد تصویر شده است.

تمدنپژوهانی همچون ویل دورانت درباره زنان دوران هخامنشیان معتقد هستند که آنها جز بهصورت پوشیده از خانه بیرون نمیآمدند و هرگز آشکارا با مردان جامعه اختلاطنداشتند. در منابع یونانی نیز آمده که در زمان هخامنشیان هرگاه لازم بود، زنانایرانی از خانه خارج شوند، درون چادرهای در بستهای قرار میگرفتند. با این کهاستفاده از چنین چادری را ویژه توانگران دانستهاند، اما افراد عادی جامعه نیز ازمشابه کوچکتر آن را استفاده میکردند و حتی پژوهشگران گفتهاند این چادر که پوششیبرای زنان بوده به تدریج ظاهر آن تغییر کرده و به صورت امروز در آمده ولی نام چادرهمچنان بر آن باقی مانده است.

از آنجا کهایرانیان از دیرباز به پاكدامنی اهمیت میدادند، زنانشان با چادر یا پوششهایدیگری كه آنها را میپوشاند، در میان مردان ظاهر میشدند. چنانکه در یك مهر سنگیاستوانهای كه از دوره هخامنشی برجای مانده و اكنون در موزه لوور فرانسه نگهداریمیشود، شاهزاده ایرانی و ندیمههایش دیده میشود كه شاهزاده چادر و ندیمههاسرپوش دارند. همچنین در طرحی كه روی سنگی در ارگیلی تركیه نقش بسته است، زن ایرانیبا پوشش چادر و سوار بر اسب دیده میشود. حتی سرپوشهای پارچهای دورهی هخامنشیاز زیر برفهای منطقهی پازریك روسیه پیدا شده است. پوشاک خدمه که از نظر موقعیتاجتماعی در پایینترین ردیف جامعه قرار داشتهاند، نیز عبارت از یک لباس ساده و بلندبوده که معمولاً روی آن کمربندی ساده قرار میگرفت.

دردوره اشکانیان نیز همانند گذشته، حجاب زنان ایرانی کامل بوده است. چنانکه در اینباره گفته شده: لباس زنان اشکانی پیراهنی بلند تا روی زمین، گشاد، پرچین، آستیندار و یقه راست بوده است. پیراهن دیگری داشتهاند که روی اولی میپوشیدند و قد اینیکی نسبت به اولی کوتاه و ضمناً یقه باز بوده است. روی این دو پیراهن چادری سرمیکردند.

همچنین دربارهپوشاک زنان ایرانی این دوران باید گفت که زنان عهد اشکانی قبایی تا زانو بر تن میکردند،با شنلی که بر سر افکنده میشد و نیز نقابی داشتند که معمولاً به پس سر میآویختند.پیراهنهای این دوران از پارچههای منقش تهیه میشد و آنان کفش ساده دوران اشکانیرا به پا میکردند و کمربندشان منحصر به نواری بوده که برای جمع کردن گشادی پیراهندر زیر سینه میبستند. همچنین برای زنان این دوره، روسری یا روپوشی برای پوشاندنسرشان وجود داشته است.

گزارشهای موجودنیز بیانگر این مطلب است که در دوران اشکانیان نیز بانوان اصیل ایرانی در عین حالکه از باشکوهترین لباسها استفاده میکردند، آنها را به سادهترین و پوشیدهترینشکل آماده میکردند. به طوری که غالباً لباسهای آنها، پیراهن بلندی بوده که تاروی زمین میرسید. این لباس آنها گشاد، پرچین، با آستین ساده بود و لباس دیگری برروی آن میپوشیدند و حتی روی این دو پیراهن لباس یا شنلی مانند چادر به سر میکردند.

یکنقاشی در موزه لوور وجود دارد که بانویی از دوره اشکانیان را با چادر و سر پوش(روسری) نشان میدهد که شاهدی که بر گفته ما میباشد. همین طور تندیسی در موزهپالمیر در دمشق وجود دارد که مجسمهای با پیراهن گشاد و چادری بر روی آن را نشانمیدهد که مربوط به دوره اشکانیان است.

دردوره ساسانیان نیز حجاب و پوشش مشخصه مهم ایرانیان و به ویژه برای زنان پارسی بهشمار میرفته است. به طوری که منابع تاریخی گزارش میدهند، در این دوره دینزرتشت، دین رسمی کشور اعلام شد، اوستا ترجمه و آتشکدههای ویران بازسازی گردید وهمچنان در این دوران احکام دینی زرتشتیان اعمال میشد، زنان دارای حجاب کاملبودند. حتی در این باره گفته شده که چون زرتشت در زمینه اصل حجاب و پوشش زنان درایران کمبودی نمیدیده، با تأیید حدود و کیفیت حجاب رایج آن دوران، کوشیده تا باپندهای خود ریشههای درونی حجاب را تعمیق و مستحکم نماید.

همچنین دربارهپوشاک زنان این دوره باید گفت چادر که از دورههای پیش مورد استفاده بانوان ایرانبوده، در این دوره نیز به صورت مختلف کاربرد داشته است. این حجاب به حدی گستردهبوده که برخی معتقدند حجاب زنان در این دوره چنان اهمیتیداشته که حتی لباس هنرپیشگان زن، مانند لباسهای بلند سایر بانوان، تا پشت پاکشیده بوده است.

در دوران ساسانیلباس بانوان ایرانی متشکل از پیراهن بلندِ پُرچین و گشاد بود که گاهی با بندی بهعنوان کمربند بسته میشد. علاوه بر این پیراهن بلند، لباسی شبیه چادر که از دورههایپیشتر مورد استفاده بانوان ایرانی بوده، پوشش روی زنان ایرانی را تشکیل میداد کهنمونه آن را در طاق بستان میتوان دید.

این نوع پوشش وحجاب برای کل افراد جامعه حتی بانوان درباری تا پایان دوران ساسانی معمول بودهاست. با بررسی نقوش سنگی و طرحهایی از چندین بشقاب باستانی کشف شده، مشخص میشودکه بانوان ساسانی پیراهنی بلند با آستین یا بدون آستین، پرچین و گشاد میپوشیدهاندو آن را با نواری در زیر سینه مانند زنان اشکانی جمع میکردند، از طرز قلم زنی وچین سازی پیراهن و دامن پیداست که در انتهای دامن بر پشت پا، پارچهای اضافه وپرچین به آن دوختهاند. زنان ساسانی گاهی چادر گشاد و پرچین سر میکردند که تا ساقپا میرسیده است.

درکتاب پوشاک باستانی ایرانیان در ضمن بحث حجاب زنان زرتشتی آمده است، پوششی کهبانوان زرتشتی از آن استفاده میکردند، شباهتی بسیار نزدیک به پوشاک بانوان نقاطدیگر کشور ما همانند روسری بانوان بختیاری و پیراهن بانوان لُر و شلوار بانوانکُرد داشت.

در مجموع باتوجه به مطالبی که گفته شده میتوان اذعان داشت که بانوان ایرانی قبل از اسلام وحتی قبل از زرتشت و حتی در قدیمترین تمدنهایی كه به دست ما رسیده، دارای پوشش وحجاب بودند. از اینرو در مورد پوشش زنان ایران باستان، مطالب زیادی در تاریخ وجوددارد و شواهد مهمی در این باره گزارش شده است.

مدیریت فناوری اطلاعات...