صحنه گردانی حاج قاسم سلیمانی در منطقه

صحنه گردانی حاج قاسم سلیمانی در منطقه

سیاست خارجیجمهوری اسلامی در منطقه با مجری گری حاج قاسم سلیمانی دستاورهای عظیمی را برایکشور در بر داشته است.

مهندسعلی کاظمی، جنگ داخلیسوریه در حالی از پنج سالگی اش عبور می نماید که زمزمه هایِ امید، مبنی بر اتماماین بحران فراگیر، اکنون بیش از هر زمانی به گوش می رسد. تغییر توازن قوا درمعادلات میدانی سوریه، عقب نشینی های پی در پی تروریست های داعش از مواضع پیشینشان در سوریه و عراق و همچنین گفتگوهای صورت پذیرفته میان روسیه و ایالات متحده،زمینه امیدواری جامعه جهانی را برای اتمام این بحران انسانی فراهم نموده است.

از جنگ داخلیسوریه به عنوان بزرگترین بحران بشری از زمان خاتمه جنگ سرد به این سو نام برده میشود. بحرانی که در آن بیش از 500 هزار تن کشته و صدها هزار تن مجروح شده اند. قریببه ده میلیون از جمعیت سوریه نیز در داخل و یا در خارج از این کشور آواره شده و بامعضلات متعدد دست و پنجه نرم می نمایند.

برآورد پنج سالجنگ داخلی سوریه نشان می دهد که هر آن چه از زمان آغاز بحران به شکل یک اعتراضمدنی سپری شده است، بر دامنه و ابعاد این رویارویی خونین افزوده شده است. امری کهریشه در سوء کاربرد قدرت های منطقه ای و فرامنطقه ای از اعتراض های اولیه و گسیلآن به سرنگونی نظام حاکم بر سوریه دارد. به واقع و از همان ابتدا، جامعه ی بینالمللی در قبال بحران سوریه رویکردی سیاسی به خود گرفته و هر یک از طرفین درگیر بهحمایت از جناحی در داخل سوریه مبادرت ورزیده است. ایالات متحده آمریکا، اتحادیهاروپا و هم پیمانان منطقه ای شان همِ خویش را بر اسقاط اسد گمارده و در پیجایگزینی نظامی سکولار و غرب گرا در سوریه برآمده اند. ترکیه و قطر در مسیر یاد شدبر موج حمایت از جریان های اخوانی سوار شده و گاها تا پشتیبانی از گروه هایرادیکال و سلفی پیش رفته اند. سعودی ها نیز که از گذشته های دور به عنوان پدرمعنویسلفی ها به شمار می آمدند، تلاشی مضاعف در حمایت از گروه های تکفیری به خرج دادند.

سوی دیگر معادله هم پیمانان بشار اسد قرار گرفته اند، جمهوری اسلامی به عنوانسکاندار محور مقاومت در منطقه، مخالف سرنگونی عضو کلیدی این محور بوده و روس ها بهدلیل سابقه همکاری عمیق خود با دمشق از دهه های حاکمیت کمونیسم بر مسکو تا بهامروز به پشتیبانی از اسد پرداخته اند. چینی ها نیز با عبرت از آنچه در لیبی صورتپذیرفت، مخالفت ضمنی خود با سقوط اسد را اعلام نموده اند. با این حال و با گذشتپنج سال از آغاز جنگ داخلی سوریه، اکنون و بیش از هر زمانی، این بحران دچار ابعادِگسترده منطقه ای و فرامنطقه ای شده است.

گسیلمیلیون ها آواره سوری به سمت اتحادیه اروپا و سکونت صدها هزار تن از آنان درترکیه، اردن، لبنان، اقلیم کردستان، قدرت گیری فزاینده جریان های تروریستی و سرایتاقدامات آنان به فرای مرزهای خاورمیانه نظیر اقدامات اخیر آنان در فرانسه، فروپاشیاحتمالی تمامیت ارضی سوریه و پیامدهای آن برای تغییر جغرافیای خاورمیانه و بالاگرفتن تنش های منطقه ای و هزینه های اقتصادی، انسانی و سیاسی منشعب از آن تنهابخشی از پیامدهای تداوم بحران در سوریه می باشد، فرایندی که قدرت های منطقه ای وبین المللی را به سوی گفتگوهای بیشتر جهت وضع آتش بس های مقطعی و نهایتا پایدارسوق داده است.

تغییرموازنه قدرت در سوریه

تعدد گروه هایشبه نظامی مسلح در سوریه در کنار دیدگاه های متعدد و گاها متعارض آنها که طیفمختلفی از جریان های سکولار تا سلفی را در خود جای داده و هم چنین متشکل از گروههای نژادی و مذهبی متنوع از قبیل کُردها، عرب ها، ترکمن ها، آشوری ها، علوی ها،دروزها، مسیحی ها، سُنی ها و... می باشند، صحنه ی متفاوتی از جنگ های عموما کلاسیکپیشین ایجاد نموده است. نکته حائز اهمیت آن که، جریان های خارجی دخیل در سوریه، هریک به حمایت از جریان وابسته به خود پرداخته و این امر کار را بر ارتش سوریه بیشاز پیش سخت نموده است. تشکیل نیروهای مردمی تحت نام دفاع الوطنی از سوی دولت سوریهو با پیشنهاد جمهوری اسلامی و حضور نسبتا پررنگ مجاهدین مسلمان از پاکستان،افغانستان و لبنان جهت مقابله با تکفیری ها و دفاع از حرمین شریف، تا حدودی زمینهرفع این معضل را برای دولت قانونی سوریه فراهم آورده است.

برآورد سال هاینبرد داخلی در سوریه حاکی از آن است که قاطبه دولت های دخیل در بحران، به مرور ودر مقاطع مختلف به تغییر موضع روی آورده اند. ایالاتمتحده آمریکا که در ابتدای امر تلاش خویش را بر اسقاط هرچه زودتر اسد گمارده بود وحتی در مقطعی از حمله ی نظامی به سوریه سخن به میان آورده بود، اکنون و با مشاهدهایستادگی نیروهای دولتی، از موضع خود عقب نشینی نموده و به راه حلی منطقی وبینابینی تن داده است. طرح ایجاد دولت وحدت ملی و عدم صحبت از آینده بشاراسد از جمله مصادیقی است که نشان از عدول مواضع واشنگتن دارد. دولت های اروپایینیز هم چون ایالات متحده و در بر خلاف سابق بر موضع خود پافشاری ننموده اند وبنابر برخی اسناد و مدارک نه تنها دیگر میلی به کناره گیری آنی اسد ندارند، بلکهبا اعزام دیپلمات های کارکشته و همچنین کارشناس های امنیتی و نظامی در پی اندیشیدنبه مهار تروریسم و مقابله با گروه های سلفی با همکاری با سازمان اطلاعات دولتسوریه روی آورده اند.

مواضع اخیر دولتترکیه را شاید بتوان بزرگترین تحول صورت پذیرفته در قبال آینده سوریه دانست. رجبطیب اردوغان به ویژه پس از کودتای ناکام اخیر در موضعی کاملا متفاوت از گفتگو بابشار اسد جهت ایجاد دولتی وحدت ملی در آینده ای نزدیک سخن به میان آورده است. گسیلبخش اعظم تروریست ها از ترکیه و حمایت های بی حد و حصر آنکارا از آنها در طول پنجسال اخیر نقش بسزایی در قدرت گیری تروریست ها ایفا نموده بود، امری که به نظر و بامشاهده تبعات امنیتی قدرت گیری سلفی ها و همچنین جولان کُردها در مرزهای جنوبیترکیه و احتمال تشکیل دولتی خودمختار در شمال سوریه، بیش از هر زمان بسان تهدیدیبزرگ برای ترکیه به حساب می آمد. دگرگونی مواضع آنکارا، زمینه چرخش دیدگاه قطر رانیز فراهم آورده است و آنها نیز دست از پافشاری خود بر مواضع پیشین کشیده اند.

تغییر مواضع درقبال سوریه محدود به مخالفین اسد نبوده و دامان حامیان وی را نیز در خلال ماه هایاخیر گرفته است. مقامات روسیه بر خلاف ابتدای بحران که به آن با دیده تردید مینگریسته و از مداخله مستقیم اجتناب می ورزیدند، با مشاهده قدرت جبهه مقاومت وماندگاری اسد در راس هرم قدرت به شکلی جدی تر به میدان آمده و به حمایت صریح ازارتش سوریه روی آورده اند. تلاش های روس ها محدود به امور نظامی نبوده و در حیطهدیپلماتیک نیز در راستای ایجاد آتش بس مقطعی و کوشش برای نزدیکی دولت و مخالفینتحرکات فزاینده ای را صورت داده اند.

استیصالسعودی

نزدیکی آشکارترکیه به محور ایران و روسیه و عدول ایالات متحده و اروپایی ها از مواضع پیشین خوددر قبال بحران سوریه، زمینه استیصال فزاینده سعودی ها را در بر داشته است. اکنون وبا نزدیکی روزافزون به برقراری آتش بس دائمی در سوریه، تنها این عربستان سعودی استکه بدون دستیابی به هیچ یک از خواسته های اولیه، به عنوان بازنده مطلق بازی شناختهخواهد شد.

ناظرین منطقه ایاز تلاش های ریاض جهت بر هم زدن معادله سوریه در آینده سخن به میان آورده اند.برقراری ارتباط باکُردها و افزایش حمایت های مالی و لجستیک از داعش از جملهاقدامات آتی سعودی ها به نظر می آید، با این حال و به دلیل چرخش موضع آنکارا،احتمال موفقیت سعودی در دستیابی به اهدافش غیر دور از انتظار به نظر می رسد.

فارغ از مواضعمتفاوت آمریکا، اروپا، ترکیه و قطر نسبت به سعودی ها در قبال جنگ داخلی سوریه، بخشعمده جهان عرب نیز صریح تر از گذشته به مقابله با سیاست های سعودی در سوریه تمایلنشان داده اند. اردن هاشمی با آگاهی نسبت به خطرات احتمالی سرایت تروریسم به سویامان، عیان تر از هر زمان خواستار اتمام جنگ سوریه شده است. دولت های عراق، لبناننیز که از گذشته حامی دولت قانونی اسد به شمار می آمده اند، اکنون شمار بیشتری ازاعضای اتحادیه عرب من جمله تونس، الجزایر، لیبی و مصر را در کنار خود احساس می نمایند،دولت هایی که با آگاهی از خطرات اشاعه تروریسم، خواستار سرکوب گسترده سلفی درمنطقه می باشند، فرایندی که بیش از پیش سعودی را سرگردان و مضمحل خواهد ساخت.

قدرتبلامنازع تهران

اغراق نیست که اگر از جمهوری اسلامی ایران به عنوان تنها کشوری در جامعه جهانینام برده شود که از ابتدای بحران در سوریه تا به امروز نه تنها به تغییر موضع دراین کشور جنگ زده تمایل نشان نداده، بلکه تمامی همت خود را معطوف به تغییر موضعسایر دول در این باره گمارده است. جمهوری اسلامی ایران اگرچه به عنوان هم پیماندولت بشار اسد در خلال پنج سال اخیر متحمل خسارت های مالی، انسانی و لجستیکی نسبتاوسیعی شد (هم چون سایر دولت هایی که به حمایت از یکی از طرفین درگیر پرداختهبودند)، اما نهایتا موفق گردید ضمن ماندگاری اسد در راس هرم قدرت و افزایش وزن اودر معادلات آتی سوریه از طریق پیشروی های متعدد در جبهه های میدانی، زمینه نظرمساعد قاطبه دولت های جامعه جهانی را نیز در نزدیک تر شدن به اهداف خویش مهیانماید.

از حضور نظامیروسیه در صحنه میدانی سوریه، تغییر موضع ترکیه در قبال بحران پنج ساله و تلطیفموضع واشنگتن و بروکسل به عنوان بخشی از سیاست های هدف دار جمهوری اسلامی درراستای اعتبار بخشیدن به جبهه مقاومت در سطح خاورمیانه نام برده می شود.

بیگمان و با بررسی هدفمند سیاست خارجی موفقیت آمیز جمهوری اسلامی در قبال بحرانسوریه می توان اذعان نمود که بخش اعظم موفقیت یاد شده مرهون سیاست های صحیح ودوراندیشانه سازمان های نظامی و امنیتی کشور و در راس آنها سپاه قدس به فرماندهیسرلشکر قاسم سلیمانی می باشد که بیش از وزارت امور خارجه به فعالیت در سطح کشورهایپیرامونی ایرانی به ویژه اعضای محور مقاومت مبادرت ورزیده است، سیاستی که همِ خویشرا بر مبارزه و مقابله با زورگویان نهاده و بدون عقب نشینی، آنها را وادار بهپذیرش موضع بر حق ایران و،فدولت مشروع سوریه نموده است، فرآیندی که بیش از پیش بروزن و جایگاه انقلاب اسلامی نزد دوست و دشمن در سطح منطقه افزوده است و چه بسا اگرعنان کار را با تغییر دولت در سال 1392 (وبا انتقادهای گسترده ی آن زمان رسانه هاینزدیک به جریان اصلاحات) در اختیار وزارت امور خارجه دولت تدبیر امید گمارده بوده،اکنون نه بشار اسدی در کار مانده بودن و نه سوریه ای به عنوان عضوی از محورمقاومت!

مدیریت فناوری اطلاعات...